De rol van de wijkverpleegkundige als autonome professional is cruciaal volgens de Zorgverzekeringswet, maar de praktijk blijkt nog niet volledig in lijn te zijn met dit ideaal.

Inzichten van professionals zoals benadrukken dat er verdere stappen moeten worden ondernomen om het zelfstandig indiceren te optimaliseren. De recente mogelijkheid voor wijkverpleegkundigen om zelfstandig te indiceren is een positieve ontwikkeling, maar blijkt onvoldoende te zijn. Om dit te verbeteren, is niet alleen een inzet van wijkverpleegkundigen vereist, maar ook een gezamenlijke inspanning van andere betrokken partijen, waaronder werkgevers en verzekeraars.

Het eerste aandachtspunt ligt bij de wijkverpleegkundige zelf. Er bestaat nog te veel variatie in de manier waarop indicaties worden gesteld. Hoewel velen inmiddels bekwaam zijn om indicaties te baseren op onderbouwde verpleegkundige diagnoses, blijft er een groep die handelt op basis van intuïtie en een algemeen gevoel van urgentie. Dit kan resulteren in onnodige zorg, waarbij symptomen worden behandeld zonder de onderliggende oorzaken aan te pakken. Een gestandaardiseerde aanpak, zoals de PES-structuur, kan hierbij helpen. Wijkverpleegkundigen die zich toetsbaar opstellen en regelmatig intercollegiale toetsingen organiseren, dragen bij aan een kwalitatieve indicatiestelling en behouden daarmee scherpte in hun werk.



Het streven naar verdere professionalisering en standaardisering in het zelfstandig indiceren door wijkverpleegkundigen is noodzakelijk. Alleen door gezamenlijke inspanningen van zorgprofessionals, werkgevers en verzekeraars kunnen we een consistente en hoogwaardige wijkverpleging realiseren, waarbij de focus ligt op het verbeteren van de gezondheid van cliënten op een doeltreffende en efficiënte wijze.

Recente cijfers tonen aan dat thuiswonende 75-plussers minder beperkingen ervaren in hun dagelijkse activiteiten in vergelijking met twintig jaar geleden. Vooral het traplopen en buitenshuis verplaatsen blijken minder moeite te kosten voor deze leeftijdsgroep. Het CBS meldt dat deze positieve trend vooral zichtbaar is bij 75- tot 85-jarigen, terwijl het niveau van beperkingen onder 85-plussers relatief stabiel blijft.

Uit de Gezondheidsenquête van het CBS blijkt dat het aandeel thuiswonende 75-plussers dat beperkt is in tenminste één dagelijkse activiteit is afgenomen. In de periode 2018-2022 gaf gemiddeld 23 procent van deze groep aan beperkingen te ervaren, in tegenstelling tot ongeveer 30 procent in eerdere jaren. Deze positieve ontwikkeling is met name merkbaar bij 75- tot 85-jarigen, waar het percentage mensen met dagelijkse beperkingen rond 2020 daalde naar 17 procent.

Traplopen blijft een uitdaging voor veel ouderen, waarbij 19 procent van de 75-plussers aangaf moeite te hebben met deze activiteit in 2020. Verplaatsingen buitenshuis (11 procent) en baden of douchen (8 procent) behoren ook tot de activiteiten waar beperkingen vaker voorkomen. Niet verrassend neemt de mate van beperkingen toe met de leeftijd, waarbij 85-plussers ongeveer drie keer vaker beperkingen ervaren dan hun leeftijdsgenoten van 75 tot 85 jaar.

Vrouwen ervaren over het algemeen vaker beperkingen dan mannen, vooral bij reumatische aandoeningen. Ondanks dat het aandeel beperkten bij 85-plussers in de afgelopen twintig jaar stabiel bleef, toont de daling onder 75- tot 85-jarigen aan dat er een positieve verschuiving is in de zelfstandigheid van deze groep.

Het Zorginstituut Nederland benadrukt de cruciale rol van wijkverpleging in de eerstelijnszorg, een standpunt dat positief wordt ontvangen door ActiZ, de branchevereniging van zorgorganisaties. In het recente advies over het verdelen van schaarste in de wijkverpleging deelt het Zorginstituut echter de verantwoordelijkheid voor dit probleem volledig met de professionals in de sector.

Er zijn goede voorstellen in het advies, zoals het beter ondersteunen van cliëntennetwerken en het benutten van digitale middelen. Echter, ActiZ pleit voor versnelde implementatie van succesvolle voorbeelden van passende zorg, structurele investeringen en aanpassingen in aanspraken om de overgang naar ‘zelf tenzij’ en ‘digitaal tenzij’ te bevorderen.
De beschikbaarheid van wijkverpleging is nu al een probleem in sommige delen van Nederland, en de vergrijzing zal dit alleen maar verergeren.De noodzaak van een heldere scheiding tussen wat van de cliënt en het netwerk wordt verwacht en wat van de zorgprofessional. Een duidelijkere aanspraak kan diversiteit in werkwijzen verminderen en eerlijkere inzet van zorgprofessionals mogelijk maken.

Er zijn reeds initiatieven voor passende zorg in de wijk, zoals het gebruik van hulpmiddelen en de inzet van familie en mantelzorg. Investeringen en samenwerking tussen zorgverzekeraars en gemeenten zijn essentieel om deze initiatieven te versnellen. Het nieuwe kabinet wordt opgeroepen om te werken vanuit vertrouwen in zorgprofessionals en om preventie en samenwerking te stimuleren, met als doel de wijkverpleging beter voor te bereiden op toekomstige uitdagingen.

Een kwart van de mensen die voor zichzelf of voor een naaste wijkverpleging heeft aangevraagd, had daar moeite mee. Het was voor hen niet duidelijk hoe het aanvragen werkt en waar zij op moeten letten. Of zij kregen te horen dat er voor hen geen plek was. Aanvragers willen hierbij graag geholpen worden, bijvoorbeeld bij hun huisartspraktijk of gemeente. Dat blijkt uit onderzoek van het RIVM naar de ervaringen van patiënten en mantelzorgers

Dat het aanvragen van wijkverpleging bij anderen wel goed ging, kwam doordat zij al eerder wijkverpleging kregen, of omdat zij bij de aanvraag inderdaad hulp van de gemeente of huisarts kregen. De meerderheid van de bevraagde mensen wist door eigen ervaring en contacten welke organisaties er in hun wijk wijkverpleging aanboden.

Keuze voor zorgorganisatie
Verder vindt de helft van de bevraagde mensen het belangrijk dat zij zelf kunnen kiezen van welke organisatie zij zorg krijgen. Bijvoorbeeld vanwege de kwaliteit van zorg of de culturele, taal- of geloofsachtergrond van de organisatie. In de praktijk blijkt echter dat de helft van de mensen die dit belangrijk vindt, geen keuze had. Zij kwamen terecht bij de organisatie die op dat moment plek had.

Niet goed op de hoogte
Verdiepende interviews met cliënten en mantelzorgers lieten zien dat degenen die moeite hadden met het zelf regelen van wijkverpleging, niet goed op de hoogte waren van hoe het huidige stelsel werkt. Ook wisten ze niet goed voor welke vorm van zorg en ondersteuning ze op welke plek terecht konden. Deze groep heeft op zoek naar zorg meerdere organisaties moeten bellen. Ook nam het aanvraagproces veel tijd in beslag. Zij hadden behoefte aan één aanspreekpunt die hen kon begeleiden bij het vinden van passende zorg. Denk aan een huisarts, wijkteam of wijkverplegingsorganisatie die daar verantwoordelijk voor is.

Nog beter samenwerken
De onderzoekers brachten ook ervaringen van zorgaanbieders en projectleiders van samenwerkingsverbanden in kaart. Daaruit blijkt dat zorgvragen sneller opgepakt kunnen worden als wijkverpleegkundigen hierbij met elkaar samenwerken. In sommige regio’s is afgesproken dat alle aanvragen voor wijkverpleging bij één centraal aanmeldpunt worden gedaan. Dit is makkelijker voor degene die de zorg aanvraagt. Om het traject naar passende zorg verder te verbeteren, is meer samenwerking nodig met de huisarts, ziekenhuizen en het sociale domein in gemeenten. Door een wijkverpleegkundige bijvoorbeeld al vóór een aanstaande operatie in het ziekenhuis te betrekken, kan op tijd bekeken worden wat er aan verdere zorg en ondersteuning nodig is.

Opvangen zorgvraag en personeelstekorten
Zorgaanbieders en projectleiders van samenwerkingsverbanden vinden verder dat verwijzers en het sociale domein ook meer afspraken moeten maken, zoals over welke zorg de wijkverpleging moet leveren en welke zorg anders kan worden georganiseerd. Dit is nodig om de groeiende zorgvraag en personeelstekorten op te kunnen vangen. Tenslotte vinden zorgaanbieders dat zorgverzekeraars lokale en regionale samenwerking actiever kunnen stimuleren.

Herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging
Het RIVM doet in opdracht van het ministerie van VWS(Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ) onderzoek naar de ontwikkeling van herkenbaarheid en aanspreekbaarheid van de wijkverpleging, en naar wat er nodig is om dit verder te brengen. Met herkenbaarheid wordt bedoeld dat het voor cliënten en professionals duidelijk moet zijn waar ze in hun wijk terecht kunnen met zorgvragen. Onder aanspreekbaarheid wordt verstaan dat aanbieders van wijkverpleging samen met andere zorgpartijen, zoals de huisarts, het ziekenhuis en het sociaal domein, verantwoordelijk zijn voor het vinden van passende zorg en ondersteuning voor elke cliënt.

Deze rapportage bespreekt de uitkomsten van het tweede onderzoeksjaar (van medio 2022 tot begin 2023).
Bron: RIVM

bron: zorgkrant.nl

Bij Thuiszorg West-Brabant kwamen wijkverpleegkundigen bijna niet meer aan de inhoud van hun vak toe. Te druk met brandjes blussen. Het bestuur hoorde hun noodkreet en gaf ruimte voor duale aansturing. Nu staan wijkverpleegkundigen zelf aan het roer.

Wat willen wij, hoe willen wij met de inhoud bezig zijn en welke vorm is daarvoor nodig? Deze vragen stelden wijkverpleegkundigen van Thuiszorg West-Brabant (TWB) zich enkele jaren geleden. Daar kwam duale aansturing uit, waarbij elk cluster wordt aangestuurd door een senior wijkverpleegkundige en een zorgmanager.

Sinds 2019 werken de clusters op deze manier. Bij elk van de 12 clusters is de vakinhoudelijke aansturing van de wijkverpleegkundigen in handen van een senior wijkverpleegkundige. De zorgmanager richt zich op de personele processen en is verantwoordelijk voor de collega’s met niveau 2 tot en met 4. Samen zijn ze verantwoordelijk voor het totale reilen en zeilen van een cluster.

Out of the box
Het organisatiemodel begon bij de wijkverpleegkundigen zelf. Wendy Ooms, destijds wijkverpleegkundige, nu senior-wijkverpleegkundige: ‘Wij waren eigenlijk altijd bezig brandjes te blussen. We pasten de route aan bij ziekmeldingen en losten zelf teamzaken op.

Er was wel aansturing van een zorgmanager, maar die was niet inhoudelijk. De zorg in de hele keten ging knellen omdat wij vooral in de zomerperiode door capaciteitsgebrek geen nieuwe cliënten konden aannemen. Ook ontbrak het aan daadkracht omdat de organisatie zo hiërarchisch was ingericht.’

Zo ging het niet langer, gaven de wijkverpleegkundigen aan. Het bestuur pikte het op. Ooms: ‘We kregen alle ruimte voor bijeenkomsten waar we ideeën konden spuien. We zijn out of the box gaan denken, alles kon en mocht.

De kern was onze positie als wijkverpleegkundige: wat willen wij, hoe willen wij met de inhoud bezig zijn en welke vorm is daarvoor nodig. We kwamen uit op deze vorm van organisatie.’

Training in leiderschap
Ooms solliciteerde op de nieuwe vacature van senior-wijkverpleegkundige. ‘Je moet goed kunnen communiceren en samenwerken en ook een klik hebben met de zorgmanager om de gezamenlijke doelen te behalen.

We kregen een leiderschapstraining en het management nam ons stap voor stap mee in allerlei zorg- en personele zaken die de zorg raken. Zo leerden we onder meer hoe om te gaan met verzuim, en het maken van een SWOT-analyse en verbeterplannen. Geleidelijk legden zij hun taken neer en hebben wij ze overgenomen.’

Richten op de inhoud van het vak
Zich bekommeren om ziekmeldingen, personele planning of capaciteitsproblemen hoeft Ooms niet meer. Ze kan zich helemaal richten op de teamleden en de inhoud van het vak.

Samen met de zorgmanager kijkt ze naar het grotere plaatje: ‘Hoe we bijvoorbeeld integrale zorg organiseren waarbij alle betrokkenen in de keten samenwerken voor een cliënt, of hoe we blijven sturen op het belang van zelfredzaamheid van de cliënt, wat voor sommige collega’s nog niet voelt als ‘goede’ zorg.’

Intercollegiale toetsing vindt behalve binnen de clusters nu ook overstijgend plaats in gemixte groepen van wijkverpleegkundigen, senior-wijkverpleegkundigen en gespecialiseerde verpleegkundigen. ‘Het gaat nu echt over de kwaliteit van zorg ,’ zegt ze, ‘en niet meer over hoeveel handelingen je verricht.’

Organisatiestructuur
Maar de grootste winst noemt Ooms de verandering van de organisatiestructuur. ‘De verschillende lagen zijn eruit gehaald. Onze stem telt nu, we denken mee en voeren het uit.

Samen met de zorgmanagers vallen wij rechtstreeks onder de raad van bestuur. Dat geeft de vrijheid en ruimte om in te spelen op ontwikkelingen en onze visie in beleid te vertalen. Bijvoorbeeld over hoe we ons ontwikkelen in de digitale en hybride zorg. Zoals telemonitoring bij copd- en diabetespatiënten en begeleiding van de cliënt via beeldbellen.

Als senior wijkverpleegkundigen zitten we ook regelmatig bij regionaal overleg. Dan valt het op dat wij vaak de enige zorgprofessionals aan tafel zijn, terwijl de input toch van ons moet komen. Bij regionale overleggen betrekken we ook altijd de wijkverpleegkundige en bij interne overleggen alle collega’s, van huishoudelijke hulpen tot aan gespecialiseerd verpleegkundigen, want we doen het met z’n allen.’

Meedenken over het beleid
En dat zijn geen loze woorden, ervaart Anika Kerstens wijkverpleegkundige in het cluster van Ooms. ‘We denken echt mee. We willen bijvoorbeeld de administratieve last verminderen. Denk aan dossiers die uitgewerkt moeten worden na een intake, evaluaties of wijzigingen in het elektronisch patiëntendossier.

Dan bespreken we hoe we dat gaan doen en wat we daarvoor nodig hebben. Onze ideeën worden meegenomen in beleid. Het wordt niet top-down aangestuurd, maar echt vanuit de wijk.’

Persoonlijker contact
Het meedenken kost Kerstens misschien meer tijd, ‘maar ik vind het zo leuk dat ik er juist energie van krijg.’ Ook de aansturing van Ooms in haar cluster vindt ze prettig. ‘Eerder was de afstand tot managers vele malen groter dan nu onder Wendy. Zij staat veel dichterbij en het contact is persoonlijker.

Als ik een lastige casus heb of even wil sparren, dan begrijpt ze waarover het gaat en kan dan ook met de juiste adviezen komen. En omdat ze zelf ook meewerkt, ziet ze wat er gebeurt en kan ze goed volgen hoe het met ons en het cluster gaat.’

bron: nursing.nl

De Beter Laten Lijst met verpleegkundige handelingen die je beter niet meer kunt doen, heeft een update gekregen. Dit zijn de belangrijkste punten voor in de wijk.

De nieuwe Beter Laten Lijst is ingedeeld in 5 sectoren (ziekenhuis, wijkverpleging, verpleeghuiszorg, verstandelijk gehandicapten zorg en geestelijke gezondheidszorg). Verder hebben zorgmedewerkers uit deze sectoren de handelingen geprioriteerd. Hieronder de top 5 Beter Laten handelingen voor de wijk.

1. Screenen op eenzaamheid en casefinding is NIET zinvol
Richtlijn Eenzaamheid (2021): Screening van ouderen op eenzaamheid en casefinding zijn naar de mening van de werkgroep niet zinvol, omdat wetenschappelijk bewijs dat deze bijdragen aan een gerichter gebruik van ondersteuning ontbreekt en het twijfelachtig is of screening voldoet aan de algemeen geldende voorwaarden van screening van de Gezondheidsraad.

2. Vermijd overbodige lagen onder de patiënt met risico op decubitus
Richtlijn Decubitus (2021): Vermijd of beperk overbodige lagen onder de patiënt, zoals linnengoed, positioneringsmateriaal, celstofmatjes, incontinentiemateriaal, kleding en beddengoed.

3. Douche NIET te vaak, NIET te warm en gebruik NIET te veel zeep bij jeuk
Richtlijn Chronische Jeuk (2022): Niet te vaak en niet te warm douchen, niet te veel zeep gebruiken, douchen na het zweten en na afloop hiervan de huid insmeren met een indifferente zalf. Ook ruwe materialen zoals wol of knellende kleding wordt afgeraden.

4. Gebruik GEEN vrijheid beperkende maatregelen bij een delier
Richtlijn Delier in de palliatieve fase (2022): Gebruik in principe geen vrijheidsbeperkende maatregelen.’

5. Spoel de blaas NOOIT om een urineweginfectie te voorkomen
WIP richtlijn Urinelozing (2018): Spoel de blaas nooit, ook niet als infectiepreventiemaatregel met desinfectans of antibiotica, tenzij hiervoor een medische indicatie bestaat. Toelichting: Het spoelen van de blaas (met desinfectans of antibiotica) draagt niet bij aan het voorkomen van een urineweginfectie.

Verpleegkundigen en verzorgenden geven de volgende redenen aan waarom ze deze handelingen nog uitvoeren:
Omdat de cliënt erom vraagt
Omdat het arts het voorschrijft
Omdat het in het zorgplan staat

Onderzoekers van IQ healthcare van het Radboudumcdoorzochten 72 richtlijnen en kwaliteitsstandaarden voor verpleegkundigen en verzorgenden. Zij zochten, net als in 2017, naar aanbevelingen die aangeven dat verpleegkundigen bepaalde handelingen beter kunnen laten. Voorwaarde was dat er bewijs is dat de handelingen niet of wel werken. Dit leverde 67 Beter Laten aanbevelingen voor verpleegkundigen op voor de vijf sectoren samen. Volgens de onderzoekers kan het veel tijd, geld en leed besparen als verpleegkundigen met deze handelingen stoppen.

Naast de update van de Beter Laten handelingen ontwikkelden de onderzoekers een lijst met Beter Doen handelingen: een overzicht van 414 aanbevelingen die je helpen om passende zorg te bieden in de dagelijkse praktijk. Denk bijvoorbeeld aan valpreventie, niet-medicamenteuze interventies bij pijn en decubitus of psychosociale problemen.

* De volgende onderzoekers werkten mee aan de Beter Laten Lijst: Dr. Getty Huisman-de Waal, Wilmieke van Ooijen, Jeltje Giesen, Annick Bakker-Jacobs, Hester Vermeulen

bron: nursing.nl

bron: nza.nl

Callazorg

bron: icthealth.nl

bron: zorgkrant.nl